Gelopen: zaterdag 1 november 2025 Etappe: 26,3 km / Totaal: 719,4 km
De etappe vanuit Wolfsburg voert ons naar de voormalige grens tussen toenmalig West- en Oost-Duitsland. Onderdeel van wat bekend staat als het IJzeren Gordijn, de metafoor voor de politieke en fysieke grens die kapitalistisch West-Europa scheidde van communistisch Oost-Europa (zijnde Rusland met haar vazalstaten) tijdens de periode van Koude Oorlog van 1945 tot 1991. Winston Churchill gebruikte de term ‘IJzeren Gordijn’ in 1946 toen hij de Fulton (USA, Missouri) een rede hield. Maar anders van wat velen denken was hij niet de eerste: ook Joseph Goebbels, Hitlers propagandaminister, gebruikte die term al eerder. Tot 1952 was er nog enige ‘uitwisseling’ mogelijk. Maar in 1952 werd de grens tussen voormalig West- en Oost-Duitsland geheel gesloten, als reactie van de DDR op het sluiten van een verdrag tussen de Bondsrepubliek en de drie westelijke bezettingsmachten.
Bedenk bij dat IJzeren Gordijn een barrière die reizen en ander contact tussen Oost en West moest voorkomen en bestaat uit prikkeldraad, mijnenvelden, wachttorens, meterhoge muurconstructies en hekken, tankgrachten, schijnwerpers, hondenpatrouilles, etc. En dat allemaal fors bewaakt met bevel tot schieten bij vluchtpogingen. De laatste 5 kilometer tot de grens waren in de DDR alleen met een pasje toegankelijk. De grens werd zo een dodenzone, passeren was levensgevaarlijk. Veel vindingrijke vluchtpogingen vonden er desalniettemin plaats, over land, via het water, of door de lucht.
Als je het nazoekt is vooral de enorme lengte van dat IJzeren Gordijn dwars door Midden-Europa imponerend: de totale lengte is maar liefst 6.800 kilometer, waarvan een kleine 1.400 kilometer tussen toenmalig West- en Oost-Duitsland. De constructie liep van de Oostzeekust, dwars door Europa, uiteindelijk boven Griekenland langs, naar de Zwarte Zee. Ook de grens tussen Finland en de toenmalige USSR was er onderdeel van: ook alweer zo’n 1.340 kilometer. Allemaal in hoog tempo gebouwd en geplaatst in vooral de beginjaren 50. En tenslotte was er de bouw van de beroemde Berlijnse muur in 1961. In drie maanden tijd, tussen augustus en november, werd er een muur om heel West-Berlijn gezet met een totale lengte van 43 kilometer.
Niet alleen de economische teloorgang van het communisme was de oorzaak van de val van het IJzeren Gordijn, eind jaren 80. Het was fysiek ook nauwelijks mogelijk, en tegelijkertijd ook een zeer kostbare zaak, om overal en altijd de bewaking op orde te houden. In 1989 begon de afbraak: op 27 juni werd het eerste prikkeldraad doorgeknipt op de grens tussen Hongarije en Oostenrijk. Het was het begin van de omwenteling. De opstanden in Oost-Duitsland werden steeds groter. ‘Wir sind das Volk’ werd er massaal gescandeerd op de ‘maandag-demonstraties’ in vele steden. Vooral Leipzig liep daarin voorop. In november gingen daar 400.000 mensen de straat op. Later in Oost-Berlijn zelf 500.000. Uiteindelijk trad de regering van DDR op 7 november af, op 9 november zagen we de iconische beelden van de val van de Berlijnse Muur. Een overgangstijd volgde, uiteindelijk geschiedde de formele hereniging van West- en Oost-Duitsland, en daarmee de opheffing van de DDR, op 3 oktober 1990.
Van dat alles willen we op onze wandeling zeker het nodige van mee krijgen en dus loopt de route langs het Grenzlehrpfad, dicht bij de dorpen Böckwitz (=Oost) en Zicherie (=West). De voormalige grensafzetting liep precies tussen beide kleine dorpen door. Nu is dat de grens tussen de deelstaten Nedersaksen en Saksen-Anhalt. Het Grenzlehrpfad laat zien hoe de opbouw en inrichting van die onmenselijke barrière geschiedde.
Hier staat de GPX-file voor deze etappe.
