Gelopen: dinsdag 4 november 2025 Etappe: 25,0 km / Totaal: 790,0 km
Al voor we Gardelegen bereiken zien we in de berm een eenvoudig gedenkmonumentje. Het is een lage witte steen met een rode driehoek erop, punt naar onderen. Met daarbij een datum: 13.4.1945. Op de grond is nog een driehoek van houten balkjes gelegd. Als we Gardelegen uitlopen, op weg naar Bismark, zien we een identiek exemplaar. Even verder, ten noordoosten van de stad, komen we bij de ‘Gedenkstätte Isenschnibbe Feldscheune’. En daar wordt ons de betekenis duidelijk. Het is een verhaal wat eigenlijk te gruwelijk is om te kennen.
Aan het eind van de Tweede wereldoorlog rukten de geallieerde troepen snel op door Duitsland. De Nazi’s begonnen daarom hun concentratiekampen te ontruimen. De vele duizenden gevangenen werden op transport gezet, per trein ging het richting oosten. In de regio rond Mieste en Gardelegen stopte dat treintransport onverwacht, o.a. door geallieerde bombardementen. De gevangenen werden daarop gedwongen om hun reis te voet voort te zetten. Het werd een mensonterende dodenmars richting Gardelegen. De monumentjes die we zagen herinneren daaraan. In Gardelegen werden de gevangenen aanvankelijk in een oude militaire kazerne ondergebracht. Op de avond van 13 april 1945 werden meer dan 1.000 van hen vervolgens gedwongen om naar een nabijgelegen veldschuur te lopen, behorend bij het landgoed Isenschnibbe. Daar werden ze vervolgens door hun bewakers, geholpen door andere plaatselijke Nazi-organisaties, in de veldschuur opgesloten. Die werd afgesloten en vervolgens via het strooien dak in brand gestoken. De weinigen die nog probeerden te ontsnappen werden ter plekke geëxecuteerd. Alzo vond een geplande afschuwelijke massamoord plaats.
Een dag later arriveerden de Amerikaanse troepen. En hun bevelhebber, generaal Frank A. Keating, handelde vervolgens bijzonder snel en adequaat. Hij liet onmiddellijk bewijs verzamelen van wat had plaatsgevonden, hoe gruwelijk ook. De Gedenkstätte heeft er beelden van, die wil je niet zien. Hij voorkwam ook dat vermoorde gevangenen in een naamloos massagraf werden gedumpt waar de Duitsers al mee waren begonnen om de gebeurtenis toe te dekken. Hij verplichtte vervolgens de plaatselijke Nazi-organisaties en bevolking van Gardelegen om alle doden te verzamelen, ze zo mogelijk te identificeren en ze allemaal een ordentelijk graf te geven. Zo ontstond een ‘veld van eer’ voor alle 1.016 van hen, waar nu de Gedenkstätte is. Gardelegen kreeg van hem ook de opdracht om de gedenkplaats tot in de eeuwigheid te onderhouden.
De Gedenkstätte, hoe confronterend het verhaal dat wordt verteld ook is, is een bezoek zeker waard. Overigens begon de DDR al met het aanleggen van de Gedenkstätte. Zij het dat de geschiedenis zo werd verteld dat het allemaal communistische verzetsstrijders waren geweest die zo gruwelijk door de fascistische Nazi’s waren vermoord. Na ‘die wende’ werd dat aangepast en wordt weer het ware verhaal verteld.
Met een vol hoofd wandelen we verder door de Altmark naar Bismark. Het is een gebied met veel ruimte, rust en stilte.
Hier staat de GPX-file voor deze etappe.
